THEMA

Houtbouw

BINT architecten bouwt in veel van zijn projecten met hout. De draagconstructie van Club Zand in Castricum aan Zee, het ontvangstgebouw van RCN Het Grote Bos in Doorn en Villa Goeree-Overflakkee zijn van hout, en vaak is die constructie meteen de afwerking. Hout is licht, laat zich in de fabriek voorbereiden en houdt CO₂ vast zolang het gebouw staat.

Waarom hout

In een kubieke meter hout zit ongeveer 0,9 ton CO₂ opgeslagen. Die heeft de boom tijdens het groeien uit de lucht gehaald. De CO₂ blijft opgeslagen zolang het hout in het gebouw zit of wordt hergebruikt. Dat is alleen duurzaam als het hout uit een bos komt waar wordt herplant wat er wordt gekapt. Daarom kiezen we bij voorkeur hout met een FSC- of PEFC-keurmerk.

Hout is een licht materiaal. Kruislaaghout weegt ongeveer 470 kilo per kubieke meter, gewapend beton zo’n 2.400 kilo: vijf keer zoveel. Een lichter gebouw vraagt een lichtere fundering en minder vrachtwagens naar de bouwplaats. Binnen merk je het verschil direct. Hout voelt warm aan, neemt vocht op en geeft het weer af. Dat helpt het binnenklimaat stabiel te houden.

Drie manieren om in hout te bouwen

Kruislaaghout (CLT) bestaat uit lagen hout die kruislings op elkaar zijn verlijmd. Doordat de lagen haaks op elkaar liggen, werkt het hout nauwelijks en is het constructief sterk. De fabriek zaagt wanden, vloeren en daken op maat, inclusief de openingen voor ramen en leidingen. Villa Goeree-Overflakkee is volledig in CLT gebouwd: de schuine wanden en daken van de zevenhoekige vorm zijn naadloos in en op elkaar gezet. De woonboerderij in Schaijk is eveneens ontworpen in CLT, geïsoleerd met houtvezel.

Houtskeletbouw (HSB) is een raamwerk van houten stijlen en regels met isolatie ertussen. Uit de fabriek komen complete wand- en dakelementen, vaak met de kozijnen er al in. Op de bouwplaats staat het casco binnen enkele dagen. HSB is licht en gaat zuinig om met het materiaal. Met een dikke isolatielaag haalt het hoge isolatiewaarden. Restaurant Abel in Poortugaal, Paviljoen Sjoerd in Nes op Ameland en Surfschool Aloha in Scheveningen hebben wanden van prefab HSB.

Een skelet van kolommen, liggers en spanten draagt het dak en maakt grote, open ruimtes mogelijk. Voor grote overspanningen gebruiken we vaak gelamineerd hout. Bij het ontvangstgebouw van RCN Het Grote Bos in Doorn zijn gelamineerde liggers toegepast. Bij Club Zand volgen de spanten het voorbeeld van de Noord-Hollandse boerderij. Bij Beachclub Copacabana zijn massieve houten kolommen en vakwerken met stalen zwaluwstaartverbindingen in elkaar geschoven.

De constructie is de afwerking

Hout dat in het zicht blijft, maakt plafonds en voorzetwanden overbodig. Dat vraagt wel om heldere keuzes aan de voorkant. Bij CLT selecteren we de buitenste laag op zichtkwaliteit. Leidingen en dozen die je achteraf aanbrengt, kun je in zichthout niet meer wegwerken. Daarom tekenen en coördineren we ze vooraf in het BIM-model. Zo freest de fabriek de sleuven en gaten al uit voordat het element naar de bouw komt.

Bij Villa Goeree-Overflakkee is de ruwbouw daardoor voor een groot deel ook de afbouw. Bij het ontvangstgebouw van RCN Het Grote Bos rust een zwevend dak op stammen van tamme kastanje. Zo volgt het gebouw het ritme van het omliggende bos.

Snel bouwen met prefab

Prefab houtbouw verplaatst het meeste werk van de bouwplaats naar een droge fabriekshal. Daar worden de elementen nauwkeurig gemaakt, zonder invloed van regen en wind. Op de bouwplaats levert dat een kortere bouwtijd, minder transport en minder overlast voor de omgeving op. Dat is waardevol waar de bouwtijd kort moet zijn, zoals buiten het strandseizoen of in een bewoonde wijk.

Club Zand werd na een brand in ongeveer zes maanden herbouwd, met een volledig houten constructie en zeven grote glazen schuifdaken. Voor Parco Ibiza werden zes tiny houses in Nederland gebouwd en per vrachtwagen en veerboot naar het eiland gebracht.

Demontabel en herbruikbaar

Een gebouw is pas echt herbruikbaar als je het weer uit elkaar kunt halen. Dat lukt met droge verbindingen: schroeven, bouten en houtverbindingen zoals de zwaluwstaart. Gelijmde verbindingen, natte verbindingen en gestorte afwerkingen maken demonteren lastig. In het BIM-model leggen we vast welke onderdelen en materialen in het gebouw zitten. Zo weet je later wat je kunt hergebruiken en is de restwaarde goed te bepalen.

Beachclub Copacabana wordt elk seizoen opgebouwd en na acht maanden weer probleemloos gedemonteerd. Voor het horecapaviljoen op het Media Park in Hilversum ontwierpen we een demontabele CLT-constructie op het raster van de bestaande parkeergarage, zodat het paviljoen later kan verhuizen. Met dat ontwerp hebben we de besloten prijsvraag gewonnen.

Brandveiligheid

Hout brandt, maar een massieve houtconstructie bezwijkt niet plotseling. Het hout verkoolt van buiten naar binnen, met ongeveer 0,65 millimeter per minuut. De koollaag isoleert het hout erachter, dat daardoor zijn sterkte houdt. Onbeschermd staal daarentegen warmt snel op en verliest boven ongeveer 500 °C snel zijn sterkte.

In Nederland moet een draagconstructie vaak 30 of 60 minuten brand doorstaan, en bij hogere gebouwen 90 of 120 minuten. Dat halen we met extra houtdikte of in combinatie met een bekleding van gipsplaat. Massief gevelhout haalt bij voldoende dikte en dichtheid brandklasse D, de basiseis in het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). Bij hogere gebouwen gelden strengere eisen.

Vocht, weer en houtsoort

Hout gaat lang mee als het na regen weer kan drogen. Daar houden we in het ontwerp rekening mee. Dakoverstekken houden de gevel droog, gevelbekleding hangt op een geventileerde spouw en houten kolommen raken de grond niet. Voor de gevel kiezen we hout van duurzaamheidsklasse 1 of 2, of thermisch verduurzaamd hout. Bij Surfschool Aloha is de gevel bekleed met western red cedar, bij Paviljoen Tijn Akersloot in Zandvoort de dakrand.

Waar het grondwater of het strandprofiel schommelt, zetten we een gebouw op beton of staal. Paviljoen The Coast staat op een opgetilde betonnen fundering, hoog boven het strandprofiel. Bij Surfschool Aloha zijn de betonbalken onder het paviljoen zo ontworpen dat ze bij zware storm in delen uit elkaar kunnen vallen, conform de eis van Rijkswaterstaat.

Houtbouwprojecten van BINT vind je bij horeca, leisure en wonen. Benieuwd wat hout voor jouw plek kan betekenen? Neem contact op.